«ἐὰν μή τις γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, οὐ δύναται εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ»


Ένα από τα επτά μυστήρια του Χριστιανισμού που σηματοδοτεί την εισαγωγή του πιστού στο σώμα της εκκλησίας και που συμβάλλει στη φυσική αναγέννησή του αποτελεί το μυστήριο της βάπτισης. Ετυμολογική ανάλυση της λέξης «βάπτιση» δείχνει πως προέρχεται από το ρήμα βάπτω  που σημαίνει «βυθίζω συχνά ή έντονα, βουτάω, καταδύω». διαδικασία βάπτισης - avaptisto.grΑπό την ετυμολογική ερμηνεία της λέξης  είναι εμφανής κατά τη διάρκεια του μυστηρίου ο τελετουργικός ρόλος του  νερού που αποτελεί σύμβολο εξαγνισμού.
Το μυστήριο που εμφανίζεται ήδη από την εποχή της Καινής Διαθήκης ως  μεμονωμένη πράξη αρχικά τελείται σε ποτάμια και πηγές νερού και αφορά την βάπτιση  ενηλίκων. Η διδασκαλία των αρχών του χριστιανισμού προηγείται του μυστηρίου, καθώς είναι έντονη η  πεποίθηση πως ο πιστός πρέπει να βρίσκεται σε ώριμη ηλικία και να έχει ασπαστεί συνειδητά το Χριστιανισμό πριν από τη βάπτιση.
Από τον 6ο αιώνα όμως, λόγω του μεγάλου ποσοστού παιδικής θνησιμότητας, επικρατεί  ο  νηπιοβαπτισμός, ο οποίος γίνεται αποδεκτός κατά τον 13ο αιώνα, οπότε και γενικεύεται η εφαρμογή του.
 Από το 13ο αιώνα μέχρι σήμερα το μυστήριο της βάπτισης τελείται συνήθως κατά τον πρώτο χρόνο της ζωής του βαπτιζόμενου, ενώ  την ομολογία πίστης αναλαμβάνει  αντ’ αυτού ο ανάδοχος.

Κατά τη διάρκεια της τελετής κυρίαρχα στοιχεία αποτελούν οι εξορκισμοί, η απόταξη του σατανά και η σύνταξη του νεοφώτιστου και του ανάδοχου με το Χριστό μέσα από την απαγγελία του συμβόλου της Πίστης.
Ιδιαίτερο ρόλο κατά το μυστήριο της βάπτισης επιτελούν τα βαπτιστικά ενδύματα. Κατά την παράδοση είθισται να έχουν λευκό χρώμα, για αυτό και ονομάζονται και «φωτικά». 

Το λευκό χρώμα στα βαπτιστικά ρούχα συμβολίζει την  αγνότητα της ψυχής του νεοφώτιστου  και την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος που λαμβάνει κατά την τελετή της βάπτισης. Ο βαπτιζόμενος συμβολικά ντύνεται με τα λευκά ενδύματα των αγγέλων και των αγίων της εκκλησίας και  ενδύεται τα λευκά ιμάτια του Χριστού που φορούσε κατά την ανάστασή και ανάληψή του στον ουρανό αποκτώντας ταυτόχρονα τη θεία χάρη τους.
Εκτός από τα βαπτιστικά ρούχα, τα μαρτυρικά που συνήθως είναι ο σταυρός ή η εικόνα της Παναγίας μεταφέρουν τη χάρη και την προστασία του θεού στο νεοβαπτιζόμενο. Αλλά και το λάδι με το οποίο ο ιερέας χρίει το βρέφος λειτουργεί προστατευτικά  από κάθε κακή ενέργεια συμβολίζοντας το έλεος του Θεού, την ανάπλαση και την αναγέννηση του νεοφώτιστου  μέσω του μυστηρίου του βαπτίσματος.
Συμβολικός είναι και ο ρόλος της λαμπάδας που συνήθως κρατά  αναμμένη ένα μικρό παιδάκι, η οποία καθοδηγεί το νεοφώτιστο, ώστε να διακρίνει και να επιλέγει καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του τα καλά έργα του Χριστού.

Τρεις μέρες μετά τη βάπτιση στη Μικρά Ασία και στη Ρόδο τελούνται τα  «ξελαδώματα», γλέντι στο οποίο συμμετέχουν  μόνο γυναίκες, κατά τη διάρκεια των οποίων η νονά βγάζει το λάδι από το μωρό, ενώ οι γυναίκες που παραβρίσκονται μαζί με τις ευχές που δίνουν στο μωρό τοποθετούν  μέσα στην κούνια του χρηματικά ποσά.
Σύμφωνα με την παράδοση,  η μητέρα επιτρέπεται να πλύνει το βρέφος ύστερα από τρεις μέρες  με την προϋπόθεση να κρατήσει το νερό για να το πετάξει στη θάλασσα ή σε χώμα που δεν έχει πατηθεί ή να το χρησιμοποιήσει για να  ποτίσει  λουλούδια ή καλλωπιστικά φυτά.